Tag Archives: μεταλλάξεις

Υπάρχουν γονίδια που μας… παχαίνουν;

Ένας αγώνας δρόμου για την αναζήτηση των γονιδίων της παχυσαρκίας πραγματοποιείται καθημερινά στα ερευνητικά εργαστήρια. Τα ευρήματά του είναι πολλά- ίσως όμως περισσότερα απ΄ όσο θα έπρεπε προκειμένου να έχουμε ξεκάθαρες απαντήσεις. Η στιγμή που ένα τεστ DΝΑ θα μας δείχνει τον δρόμο για το σωστό αδυνάτισμα είναι ακόμη μακριά.

O δυτικός τρόπος ζωής είναι ένας κύριος περιβαλλοντικός παράγοντας για την «επιδημία» της παχυσαρκίας· με «θύματα» πάνω από 1,1 δισεκατομμύρια υπέρβαρους και περίπου 400 εκατομμύρια παχύσαρκους στον πλανήτη. Η παχυσαρκία είναι ένα περίπλοκο φαινόμενο, με τον περιβαλλοντικό παράγοντα να προκαλεί τη φαινοτυπική έκφρασή της, και τον γενότυπο (την προδιάθεση δηλαδή) να συμμετέχει στον έλεγχο του βάρους σε ποσοστό 40%-70%. Μιλάμε για ένα πολυγονιδιακό χαρακτηριστικό, που ισχύει στο 95% των παχύσαρκων, όπου διάφορες παραλλαγές πολλών γονιδίων συμβάλλουν κατά ποσοτικό τρόπο σε αλληλεπίδραση με το περιβάλλον. Σ΄ ένα τέτοιο λοιπόν περίπλοκο πεδίο μοριακών βιολογικών μηχανισμών επιχειρείται η γιγάντια προσπάθεια εντοπισμού των σχετικών γονιδίων και των αλληλεπιδράσεων τόσο μεταξύ τους όσο και με το περιβάλλον (διατροφικές συνήθειες λ.χ.). Η προσπάθεια είναι δύσκολη και βασίζεται αρχικά στον έλεγχο σπάνιων μονογονιδιακών μορφών παχυσαρκίας, αξιοποιώντας πειραματόζωα-μοντέλα (κυρίως ποντίκια). Πολλές τέτοιες έρευνες ωστόσο αντικρούονται, προκαλώντας σύγχυση, η οποία όμως «αξιοποιείται» από διάφορες «πειστικές» προτάσεις ποικίλων κέντρων αδυνατίσματος. Και τούτο διότι η απόσταση από τη θεωρία ως την πράξη είναι τεράστια, όπως και η απόσταση από τον γενότυπο ως τον φαινότυπο της παχυσαρκίας πολύ μεγάλη ακόμη.

Παχυσαρκία και διαβήτης

Ας δούμε όμως μερικές από τις σοβαρές αυτές προσπάθειες εντοπισμού ένοχων γονιδίων, τα οποία συμμετέχουν σε διάφορους βιοχημικούς μηχανισμούς που προκαλούν χαμηλότερο μεταβολισμό και μεγαλύτερη όρεξη για τροφή (υπερφαγία). Για πολλές δεκαετίες, από το ΄50, υπήρχε πληθώρα ενδείξεων για ένα πιθανό βιολογικό σύστημα που ρυθμίζει το βάρος μας. Οι προσπάθειες όμως ανάδειξης ενός τέτοιου μηχανισμού γίνονταν αρχικά στο βιοχημικό επίπεδο και δεν καρποφόρησαν. Τη δεκαετία του ΄80 άρχισε η επιχείρηση μιας εναλλακτικής προσέγγισης, αξιοποιώντας τη δύναμη της Γενετικής, δια της μελέτης ατόμων με προδιάθεση στην παχυσαρκία για τον εντοπισμό σχετικών γονιδίων.

Ένας τέτοιος ερευνητικός μαραθώνιος ξεκίνησε το 1986 από μελέτες σε ειδικά στελέχη ποντικών, στα οποία βρέθηκε ότι ορισμένα γονίδια παίζουν ιδιαίτερο ρόλο στον μεταβολισμό και στη διατήρηση του βάρους· ερευνητική προσπάθεια που προχώρησε γρήγορα και στον άνθρωπο. Ένα τέτοιο γονίδιο είναι το ob για την παχυσαρκία και το db για τον διαβήτη τύπου 2. To ob και το dp φάνηκε ότι αντανακλούν στοιχεία του ίδιου βιολογικού συστήματος, καθώς η παχυσαρκία είναι από τους κυριότερους παράγοντες κινδύνου του διαβήτη.

Το άπιαστο όνειρο της λεπτίνης

Το προϊόν του ob γονιδίου είναι η γνωστή σε πολλούς από το 1994 ιστορία της λεπτίνης (από την ελληνική λέξη «λεπτός»), για την οποία γράφτηκαν πολλά, σαν να ήταν το μοναδικό κλειδί αντιμετώπισης της παχυσαρκίας ο λιποστάτης του σώματος. Η λεπτίνη φθάνει ως τον εγκέφαλο και συμβάλλει στη διαμόρφωση του σήματος του κορεσμού. Το γονίδιο dp κωδικοποιεί με τη σειρά του τον υποδοχέα της λεπτίνης, τη βιοχημική «κεραία» δηλαδή που πιάνει το σήμα της λεπτίνης από τα λιπώδη κύτταρα. Μεταλλάξεις αυτών των γονιδίων είτε μηδενίζουν το σήμα είτε δεν το ενεργοποιούν στον εγκέφαλο και το αίσθημα του κορεσμού αναμένεται να μη λειτουργεί. Ήταν όμως πολύ καλά όλα αυτά για να ΄ναι και απολύτως σωστά. Η αισιοδοξία με τη λεπτίνη και τα εκατομμύρια δολάρια που επενδύθηκαν, για να παρασκευαστεί θεραπευτικό της παχυσαρκίας φάρμακο, δεν απέδωσαν. Άλλωστε το ότι σε πολλούς παχύσαρκους η συγκέντρωση της λεπτίνης στο αίμα ήταν υψηλή δείχνει ότι και άλλα, διαφορετικά μόρια συμβάλλουν στη ρύθμιση του βάρους. Τώρα άλλοι «μύθοι» παίρνουν σειρά. Π.χ., η Ιnterleucin Genetics Ιnc. (ΙGΙ) και το Πανεπιστήμιο του Stanford έχουν αναπτύξει ένα ειδικό γενετικό τεστ, που, κατά το επιχειρήματά τους, βελτιώνει την επιτυχία απώλειας βάρους μέσα από ειδική διατροφή, η οποία «ταιριάζει» με τον γενότυπο του κάθε ατόμου.

Τεστ αδυνατίσματος και απλουστεύσεις

Το γενετικό τεστ της προαναφερθείσης ΙGΙ εταιρείας βασίστηκε στην επιλογή γονιδίων από τη βάση δεδομένων του γενετικού χάρτη της παχυσαρκίας. Τέτοια γονίδια είναι λ.χ. το FΑΒΡ2, το ΡΡΑRG, το ΑDRΒ2 και το ΑDRΒ3. Τα γονίδια αυτά σχετίζονται με διάφορες μεταβολικές διεργασίες σχετικές με την αύξηση ή τη μείωση του βάρους, ανάλογα με τις παραλλαγές τους, και δια της αξιοποίησης του γενετικού προφίλ επιχειρείται η διαμόρφωση της διατροφής. Ωστόσο γίνεται αντιληπτό και πάλι, όπως και με την ιστορία της λεπτίνης, ότι ο πολυγονιδιακός χαρακτήρας της παχυσαρκίας δεν «ανέχεται» τέτοιες απλουστεύσεις. Γι΄ αυτό τα κατά καιρούς ενοχοποιούμενα γονίδια από μόνα τους δεν μπορούν να δώσουν απάντηση· όπως συμβαίνει λ.χ. και με τις παραλλαγές άλλων «διάσημων» γονιδίων, που τώρα τελευταία «φιγουράρουν»· όπως το FΤΟ, το πρώτο κοινό γονίδιο παχυσαρκίας που ταυτοποιήθηκε σε πληθυσμούς λευκών (Καυκάσιων), ή τα ΜC4R και ΡCSΚ1, η δράση των οποίων σχετίζεται με τον υποθάλαμο. Το FΤΟ γονίδιο αποκαλύφθηκε το 2007 και πιστεύεται ότι επηρεάζει το αν ένα άτομο θα γίνει παχύσαρκο· το γονίδιο αυτό επηρεάζει τη δραστικότητα άλλων γονιδίων και μέσω του εγκεφάλου τη ρύθμιση της όρεξης. Δίπλα στο FΤΟ βρέθηκε το 2008 το ΜC4R, το οποίο επίσης συμμετέχει στη ρύθμιση της όρεξης, χωρίς να είναι ακόμη γνωστός ο ρόλος και των δύο γονιδίων στην παχυσαρκία. Πρόσφατα επίσης αποκαλύφθηκε και άλλο γονίδιο για τον καθορισμό του βάρους, το LΑΜΑ5.

Έχουμε ακόμη δρόμο…

Σχετικές έρευνες εμπλέκουν πάνω από 15 άλλα γονίδια, μερικά από τα οποία είναι τα ΤΜΕΜΙ8, GΝΡDΑ2, SΗ2Β1, ΚCΤD15, ΜΤCΗ2, ΝΕGR1, ΒDΝF, ΕΤVS κ.ά. Τέτοιοι γενετικοί τόποι, που αποκαλύφθηκαν από τον έλεγχο του γονιδιώματος δια του εντοπισμού απλών νουκλεοτιδικών μεταλλάξεων, εκφράζονται σε πολλούς ιστούς γενικά και ειδικότερα ορισμένοι στον υποθάλαμο- κρίσιμο κέντρο του εγκεφάλου για τον έλεγχο της ισορροπίας, της ενέργειας και της ρύθμισης πρόσληψης τροφής, προκειμένου να διατηρείται η ομοιόσταση του σώματος, η σταθερότητα του βάρους εν προκειμένω. Π.χ., τα άτομα που φέρουν δώδεκα γονιδιακές παραλλαγές κινδύνου της παχυσαρκίας θα πάρουν έξι κιλά παραπάνω σε σχέση με άτομα που έχουν μόνο μία ή δύο τέτοιες παραλλαγές.

Τέτοιες παρατηρήσεις, σε αποσπασματικό ή και συνδυαστικό επίπεδο, μπορεί να μη δίνουν ακόμη καθαρές απαντήσεις στη διαμόρφωση της παχυσαρκίας· ενισχύουν όμως τη γενετική της παράμετρο, η οποία θέλει πολύ δρόμο ακόμη για να αποκαλυφθεί πλήρως, να γίνει κατανοητή και άρα αξιοποιήσιμη με ειδικά προληπτικά γενετικά τεστ και ειδική/εξατομικευμένη διατροφή ή ακόμη και για τη θεραπεία της υπερφαγίας. Επί του παρόντος η παρατηρηθείσα γενετική ποικιλότητα για την παχυσαρκία ερμηνεύει μόνο το 1% της συνολικής η οποία αναμένεται να υπάρχει στους πληθυσμούς. Με το σύγχρονο ερευνητικό πλαίσιο επιβεβαιώθηκαν αρχικές παλαιές μελέτες με μονοκύτταρα ή ετεροκύτταρα δίδυμα, όπως και με υιοθετημένα παιδιά, που είχαν δείξει ότι ο γενετικός παράγοντας ήταν παρών. Μια κατάσταση που αποενοχοποιεί πολλές περιπτώσεις παχύσαρκων, οι οποίοι ωστόσο μπορούν να ελέγξουν ως έναν βαθμό τη γενετική ατυχία τους με την υγιεινή διατροφή, την άσκηση του σώματος και κυρίως με την ισχυρή θέλησή τους. Ο υγιεινός όμως τρόπος ζωής πρέπει σαφέστατα να ξεκινά από την οικογένεια και το σχολείο· είναι θέμα παιδείας για μιαν άλλη, μεταλλαγμένη διάσταση της σύγχρονης ζωής μας.

ΣΤΑΜΑΤΗΣ Ν. ΑΛΑΧΙΩΤΗΣ καθηγητής Γενετικής.

Από 

Υποβοηθούμενη αναπαραγωγή…νέα τεχνική

Έμβρυα που περιέχουν γενετικό υλικό (DNA) από έναν άνδρα και δύο γυναίκες, δημιουργήθηκαν από Βρετανούς επιστήμονες. Η επαναστατική τεχνική μπορεί μεν να βοηθήσει τις μητέρες με σπάνιες γενετικές ασθένειες να αποκτήσουν παιδί, όμως δημιουργεί και σκεπτικισμό για τις πιθανές αρνητικές επιπτώσεις της.

Η νέα μέθοδος υλοποιήθηκε από ερευνητές του πανεπιστημίου του Νιούκασλ υπό τον καθηγητή Νταγκ Τέρνμπουλ και παρουσιάστηκε στο περιοδικό «Nature», σύμφωνα με το BBC και τα πρακτορεία Ρόιτερ και Γαλλικό.

Ο στόχος της νέας τεχνικής είναι να εμποδίσει κατεστραμμένο μιτοχονδριακό DNA να περάσει από την μητέρα στο έμβρυο. Οι κλινικές υποβοηθούμενης αναπαραγωγής δεν επιτρέπεται μέχρι στιγμής να εφαρμόσουν μια ανάλογη τεχνική.

Περίπου ένα στα 200 παιδιά γεννιέται κάθε χρόνο με μεταλλάξεις στο μιτοχονδριακό DNA, οι οποίες -σε έναν στους 6.500 ανθρώπους- μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές και συχνά μοιραίες βλάβες, όπως μυική ατροφία, τύφλωση και καρδιοπάθεια. Τα μιτοχόνδρια (τα «ενεργειακά εργοστάσια» των κυττάρων) περιέχουν το δικό τους DNA, που είναι ξεχωριστό από το DNA του πυρήνα και το οποίο περιέχει μόνο 37 γονίδια σε σχέση με τα περίπου 23.000 που περιέχει το πυρηνικό DNA.

Οι Βρετανοί ερευνητές ανέπτυξαν μια μέθοδο για να αντικαθιστούν τα κατεστραμμένα μιτοχόνδρια, στη διάρκεια της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, με άλλα υγιή μιτοχόνδρια από γενετικό υλικό άλλης γυναίκας. Συγκεκριμένα, οι κυτταρικοί πυρήνες από το σπέρμα του πατέρα και το ωάριο της μητέρας, που περιέχουν το γονικό DNA, αφαιρέθηκαν αφήνοντας πίσω τους τα κατεστραμμένα μιτοχόνδρια.

Στη συνέχεια, οι πυρήνες τοποθετήθηκαν σε ένα άλλο υγιές ωάριο από όπου είχε αφαιρεθεί ο πυρήνας, αλλά είχαν διατηρηθεί τα υγιή μιτοχόνδρια. Έτσι, το έμβρυο περιείχε τα γονίδια από τους δύο γονείς του, αλλά και ένα μικρό τμήμα μιτοχονδριακού DNA από το ωάριο της δωρήτριας γυναίκας. Ουσιαστικά, πρόκειται για μια παραλλαγή της μεθόδου που είχε εφαρμοστεί για τη δημιουργία του πρώτου κλωνοποιημένου προβάτου, της «Ντόλι» στη Σκωτία, το 1996.

«Αυτό που κάνουμε, είναι σαν να αλλάζουμε την μπαταρία σε ένα φορητό υπολογιστή», δήλωσε ο Τέρνμπουλ (σ.σ. τα μιτοχόνδρια θεωρούνται οι ενεργειακές «μπαταρίες» του κυττάρου, εξ ου και το σχετικό λογοπαίγνιο). «Η παροχή ενέργειας τώρα δουλεύει μια χαρά, αλλά καμία από τις πληροφορίες στο σκληρό δίσκο δεν έχει αλλάξει. Ένα παιδί που γεννιέται με αυτή την μέθοδο, θα έχει μιτοχόνδρια που λειτουργούν κανονικά, αλλά από κάθε άλλη άποψη θα διαθέτει τις γενετικές πληροφορίες από τον πατέρα και την μητέρα του».

Η ομάδα του Νιούκασλ δημιούργησε 80 έμβρυα, που διατηρήθηκαν μέχρι οκτώ μέρες στο εργαστήριο, σύμφωνα με τη βρετανική νομοθεσία, και η όλη διαδικασία βρισκόταν υπό στενή παρακολούθηση από τις αρμόδιες Αρχές. Οι ερευνητές σχεδιάζουν περαιτέρω έρευνες για να ελέγξουν την ασφάλεια και αποδοτικότητα της μεθόδου (το ποσοστό των επιτυχών και υγιών γονιμοποιήσεων). Όπως είπαν, πιστεύουν ότι σε τρία χρόνια η μέθοδος θα μπορεί να εφαρμοστεί σε ανθρώπους εθελοντές και αφού προηγουμένως αλλάξει η βρετανική νομοθεσία.

Ήδη όμως από διάφορες πλευρές εκφράστηκαν ανησυχίες και τονίστηκε η ανάγκη η νέα μέθοδος να εφαρμοστεί υπό καθεστώς αυστηρών ελέγχων και μόνο εφόσον υπάρχει όντως ζήτημα σοβαρής γενετικής ασθένειας για την μητέρα. Όπως επισημάνθηκε, η νέα τεχνική εγείρει σημαντικά ηθικά διλήμματα, ιδίως λόγω της προοπτικής ενός παιδιού με DNA από δύο διαφορετικές μητέρες. Η ομάδα του Νιούκασλ απάντησε ότι το DNA της δεύτερης γυναίκας δεν θα συνεισφέρει παρά ελάχιστα γονίδια στο DNA του παιδιού.

Από https://i0.wp.com/wk.kathimerini.gr/logo/rsslogo.gif Επιστήμη

Βιολογική Απεικόνιση 3d

Κύτταρα, πυρήνας, ροή αίματος, γονίδια, DNA, καρκίνος & Τ λεμφοκύτταρα

3d απεικόνιση που δείχνει διάφορες φάσεις:

  • μεταλλάξεις σε κύτταρα,
  • χωρισμό χρωμοσωμάτων σε γονίδια
  • αποσυσπείρωση χρωμοσωμάτων σε DNA
  • νανορομπότ που εισέρχεται μέσα στο κύτταρο για να αλλάξει τη γενετική αλληλουχία
  • έμβρυα …

Ελπίδες για τους πάσχοντες από σπάνια νοσήματα

Την τεράστια και ιδιαίτερα επώδυνη κατηγορία των σπανίων νοσημάτων ‘φώτισαν’ σε συνέντευξη τύπου ο Διευθυντής του Αλλεργιολογικού Τμήματος του ‘Λαϊκού’ νοσοκομείου κ. Βασ. Βοβόλης, ο αναπληρωτής Διευθυντής της Αιματολογικής Κλινικής του ‘Λαϊκού’ κ. Παν. Τσαφταρίδης, ο Επιστημονικός Υπεύθυνος Μονάδας Κληρονομικών Παθήσεων (ΕΚΚΑΝ) της Α΄ καρδιολογικής κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Ά. Αναστασάκης και ο Δρ. Χρ. Δάκας, Διευθύνων Σύμβουλος της SHIRE HELLAS, της βιοφαρμακευτικής εταιρείας που εξειδικεύεται διεθνώς στις Ανθρώπινες Γενετικές Θεραπείες.

Κληρονομικό αγγειοοίδημα

Ο κ. Βοβόλης αναφέρθηκε στο κληρονομικό αγγειοοίδημα, μια σπάνια κληρονομική νόσο, η οποία χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενα οιδήματα του δέρματος και των βλεννογόνων, με διάρκεια -4 ημερών. Όπως είπε ο κ. Βοβόλης το οίδημα λάρυγγος αποτελεί την πιο επικίνδυνη και απειλητική για τη ζωή του ασθενούς εκδήλωση της νόσου η οποία οφείλεται σε έλλειψη ενός ενζύμου που αναστέλλει το συμπλήρωμα (C1NH) του ενζυμικού συστήματος των κινινών με τελικό αποτέλεσμα την παραγωγή της βραδυκινίνης. Η βραδυκινίνη είναι η ουσία που τελικά δρα στα μικρά αγγεία, προκαλεί αγγειοδιαστολή και αυξάνει τη διαπερατότητα με συνέπεια την δημιουργία οιδημάτων.

Η συχνότητα της νόσου είναι 1:50.000 και υπολογίζεται ότι στην Ελλάδα πάσχουν περίπου 200 άτομα από αυτή τη νόσο. Η νόσος κληρονομείται με τον επικρατούντα σωματικό χαρακτήρα που σημαίνει ότι όταν ένας γονιός πάσχει από Κληρονομικό Αγγειοοίδημα το κάθε παιδί έχει 50% πιθανότητες να έχει τη νόσο. Ο κίνδυνος στους ασθενείς κληρονομικού αγγειοοιδήματος είναι να χάσουν τη ζωή τους από ασφυξία, λόγω οιδήματος λάρυγγος.

Τα οιδήματα στο γαστρεντερικό εκδηλώνονται με έντονο κοιλιακό πόνο και πολλοί από τους ασθενείς χειρουργούνται χωρίς λόγο διότι θεωρείται λανθασμένα ότι πάσχουν από οξεία κοιλία. Τα οιδήματα στο πρόσωπο, στα άκρα και στα γεννητικά όργανα προκαλούν έντονο αισθητικό πρόβλημα που επηρεάζει την ποιότητα ζωής των ασθενών.

Όπως τόνισε ο κ. Βοβόλης, τα τελευταία χρόνια χρησιμοποιείται ο παράγοντας C1NH ο οποίος είναι αποτελεσματικός στην αντιμετώπιση των κρίσεων, έχει όμως τη δυσκολία της ενδοφλέβιας χορήγησης, και του κινδύνου μετάδοσης λοιμογόνων εξαιτίας της προέλευσης του προϊόντος ως παράγωγο αίματος. Στην Ελλάδα δεν έχει εγκριθεί ακόμα, με αποτέλεσμα να παρουσιάζονται δυσκολίες στον τρόπο διάθεσής του.

Από τον Σεπτέμβριο του 2009 έχει εγκριθεί από τον ΕΜΕΑ και φυσικά και τον ΕΟΦ το Firazyr, το οποίο περιέχει τη δραστική ουσία Ικατιβάντη. Το Firazyr έχει εγκριθεί για την αντιμετώπιση κρίσεων Κληρονομικού Αγγειοοιδήματος, έχει εύκολη υποδόρια χορήγηση, ενώ σε συνάρτηση με την αποτελεσματικότητα και την ασφάλεια την οποία έχει, δίνει στους ασθενείς αυτούς λύση για να επανέλθουν στις φυσιολογικές δραστηριότητές τους χωρίς το αίσθημα του φόβου για την αντιμετώπιση των κρίσεων.

Νόσος Gaucher

Από την πλευρά του, ο κ. Τσαφταρίδης μίλησε για τη νόσο Gaucher, από την οποία υπολογίζεται ότι πάσχουν περίπου 100 συμπατριώτες μας. Ανάλογα με την ηλικία που πρωτοεκδηλώνεται η νόσος Gaucher, τη βαρύτητά της και την εξέλιξή της, διακρίνουμε 3 τύπους της νόσου: Ο τύπος Ι έχει ηπιότερη από τους άλλους 2 τύπους κλινική εικόνα και πρωτοεκδηλώνεται σε οποιαδήποτε ηλικία. Ο τύπος ΙΙ έχει βαριά κλινική εικόνα, εκδηλώνεται τους πρώτους μήνες της ζωής και οι μικροί ασθενείς πεθαίνουν σε ηλικία 2-3 χρόνων. Ο τύπος ΙΙΙ έχει ενδιάμεσης βαρύτητας κλινική εικόνα, εκδηλώνεται στην παιδική ηλικία και οι ασθενείς παρουσιάζουν διάφορες αναπηρίες.

Όλοι οι τύποι έχουν συχνές λοιμώξεις, αίσθημα κόπωσης και αδυναμίας, σημαντική διόγκωση του ήπατος και του σπλήνα, αναιμία, χαμηλό αριθμό λευκών αιμοσφαιρίων και αιμοπεταλίων στο αίμα, έντονους πόνους και βλάβες στα οστά και νευρολογικές εκδηλώσεις, οι οποίες είναι σπάνιες στον τύπο Ι, έκδηλες στον τύπο ΙΙΙ και βαρύτατες στον τύπο ΙΙ. Οι ασθενείς συχνά έχουν εκδηλώσεις και από άλλα όργανα όπως τους πνεύμονες, την καρδιά, τα μάτια και το δέρμα. Η υπόνοια του νοσήματος τίθεται από την κλινική εικόνα, επιβεβαιώνεται με τη βιοψία του μυελού των οστών και τεκμηριώνεται με τη μέτρηση των επιπέδων του ενζύμου που λείπει και με τη μελέτη του DNA.

Σήμερα υπάρχει προγεννητική διάγνωση του νοσήματος, η οποία γίνεται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Παλαιότερα, η νόσος ήταν ανίατος και η θεραπεία συμπτωματική, προσφέροντας πρόσκαιρη ανακούφιση στους ασθενείς. Η ποιότητα της ζωής των ασθενών συνήθως ήταν κακή και όχι σπάνια χαρακτηριζόταν από σκελετικές, κινητικές ή νευρολογικές αναπηρίες.

Σήμερα υπάρχουν 2 είδη θεραπείας: Η πρώτη ονομάζεται θεραπεία ενζυμικής υποκατάστασης και σε αυτή χορηγούμε το ένζυμο που λείπει από τον οργανισμό ενδοφλέβια, συνήθως κάθε 2 εβδομάδες. ενώ δεύτερη ονομάζεται θεραπεία μείωσης του υποστρώματος.

Το velaglucerase alfa είναι το νέο φάρμακο ενζυμικής υποκατάστασης για τη Νόσο Gaucher το οποίο διαφοροποιείται σημαντικά από το προγενέστερο σκεύασμα τόσο στον τρόπο όσο και στη διαδικασία παραγωγής. Το velaglucerase alfa έχει κατατεθεί προς έγκριση τόσο στον Αμερικανικό Οργανισμό Φαρμάκων (FDA), όσο και στον Ευρωπαικό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΜΕΑ). Το velaglucerase alfa αναμένεται να εγκριθεί εντός του 2010 αλλά ήδη 300 ασθενείς στις ΗΠΑ, Ηνωμένο Βασίλειο, Ισπανία, Νορβηγία, Ολλανδία και Ισραήλ βρίσκονται σε θεραπεία με velaglucerase alfa αφού οι τοπικές αρχές εξέδωσαν τις σχετικές άδειες.

Νόσος Fabry

Μιλώντας για μια από τις πιο γνωστές σπάνιες παθήσεις, τη νόσο Fabry, ο κ. Αναστασάκης τόνισε ότι πρόκειται για μια κληρονομικά μεταδιδόμενη διαταραχή του μεταβολισμού των λυσοσωμάτων, η οποία με τη σειρά της οδηγεί σε περιοχική ισχαιμία και έμφρακτα, ιδιαίτερα στους νεφρούς, το μυοκάρδιο και τον εγκέφαλο.

Η νόσος Fabry, γενικά διακρίνεται σε δύο μεγάλες ομάδες ανάλογα με την παρουσία ή μη, υπολειμματικής ενζυμικής δραστηριότητας της α-GalA: την κλασική και την άτυπη μορφή. Στους ασθενείς με την κλασική μορφή της νόσου, οι οποίοι ανήκουν κυρίως στον ανδρικό πληθυσμό, τα επίπεδα της α-GalA είναι ιδιαίτερα χαμηλά ή ακόμα και μη-ανιχνεύσιμα, ενώ η προοδευτική συσσώρευση γλυκοσφιγγολιπιδίων στο αγγειακό ενδοθήλιο προκαλεί νεφρικές, καρδιαγγειακές και εγκεφαλοαγγειακές επιπλοκές ή ακόμα και πρώιμο θάνατο. Μέχρις ότου γίνει εφικτή η αντιμετώπιση της ουραιμίας, ο μέσος όρος ζωής των ασθενών αυτών ήταν μόλις 40 έτη. Με τη χρήση της εξωνεφρικής κάθαρσης και της νεφρικής μεταμόσχευσης, η μέση επιβίωση παρατάθηκε στα 50 περίπου έτη.

Οι κλινικές εκδηλώσεις της νόσου, οι οποίες συνήθως αρχίζουν να εμφανίζονται από την παιδική ή την εφηβική ηλικία περιλαμβάνουν διαλείποντα επεισόδια έντονου πόνου των άκρων (ακροπαραισθησίες, ιδιαίτερα συχνές σε άρρενες νεαρούς ασθενείς ηλικίας < 15 ετών), χαρακτηριστικές δερματικές αλλοιώσεις (αγγειοκεράτωμα), αδιαφάνεια (θολερότητα) του κερατοειδούς κατά τη μικροσκοπική εξέταση στη σχισμοειδή λυχνία, που δεν επηρεάζει την όραση και εμφανίζεται σχεδόν σε όλους τους άνδρες ασθενείς, καθώς επίσης στο 70-90% των γυναικών φορέων της νόσου, υποϊδρωσία, μειωμένη αντοχή στις μεταβολές της θερμοκρασίας περιβάλλοντος και την άσκηση, ήπια λευκωματουρία και γαστρεντερικές διαταραχές. Με την ενηλικίωση, η νεφρική επιβάρυνση αναπόφευκτα οδηγεί σε τελικά στάδια νεφρικής ανεπάρκειας που απαιτούν εξωνεφρική κάθαρση ή νεφρική μεταμόσχευση.

Οι καρδιαγγειακές επιπλοκές της νόσου περιλαμβάνουν υπερτροφία του μυοκαρδίου της αριστεράς κοιλίας, πάχυνση του υλικού των βαλβίδων (ανεπάρκεια της μιτροειδούς βαλβίδος παρατηρείται αρκετά συχνά), διάταση της ανιούσης αορτής, στεφανιαία νόσο και διαταραχές ηλεκτρικής αγωγής, με αποτέλεσμα συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια, αρρυθμίες και έμφραγμα του μυοκαρδίου. Η προσβολή του μυοκαρδίου στη νόσο AF’s αποτελεί μια σημαντική αιτία ιδιοπαθούς υπερτροφίας της αριστεράς κοιλίας ή υπερτροφικής μυοκαρδιοπάθειας που εμφανίζεται σε προχωρημένη ηλικία. Η καρδιά μπορεί να αποτελεί το μοναδικό προσβεβλημένο όργανο από τη νόσο σε ασθενείς με ειδικές γονιδιακές μεταλλάξεις και σε γυναίκες φορείς με μειωμένη ενζυμική δραστηριότητα της α-GalA (καρδιακή ποικιλία της νόσου).

Οι ιστικές βιοψίες και νεκροτομικές μελέτες των ασθενών αυτών με άτυπη μορφή της νόσου επιβεβαίωσαν τη συσσώρευση σημαντικών ποσοτήτων Gb3 στα μυοκαρδιακά κύτταρα αλλά όχι στα ενδοθηλιακά κύτταρα του υπόλοιπου σώματος. Η παρατήρηση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική διότι τεκμηριώνει την αντίληψη ότι ακόμα και τα χαμηλά επίπεδα της ενζυμικής δραστηριότητας της α-GalA, ενδέχεται να προφυλάσσουν από την εναπόθεση Gb3 στα ενδοθηλιακά κύτταρα της μικροκυκλοφορίας, με αποτέλεσμα την αποτροπή της εκδήλωσης των σοβαρών επιπλοκών της νόσου.

Οι εγκεφαλοαγγειακές επιπλοκές περιλαμβάνουν πρώιμο αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο (ΑΕΕ), παροδικά ισχαιμικά ΑΕΕ, αλλοιώσεις της λευκής ουσίας του εγκεφάλου, ημιπάρεση, ίλιγγο ή επεισόδια ζάλης και επιπλοκές αγγειακής αιτιολογίας όπως διπλωπία, δυσαρθρία, νυσταγμό, ημιαταξία, απώλεια μνήμης και διαταραχές ακοής.

Οι ασθενείς με την άτυπη μορφή της νόσου αντίθετα, διατηρούν κάποιο επίπεδο ενζυμικής δραστηριότητας της α-GalA, ενώ παράλληλα, η εμφάνιση της νόσου σε αυτούς γίνεται σε προχωρημένη ηλικία και με ηπιότερα συμπτώματα.

Τα τελευταία χρόνια ανακαλύφθηκαν πραγματικά επαναστατικές προσεγγίσεις της νόσου με στόχο την αιτιολογική της θεραπεία αλλά και με τεράστιες προεκτάσεις στο μέλλον, ακόμα και σε άλλα ανάλογα γονιδιακά νοσήματα, γεγονός που κάνει πλέον επιτακτική την ανάγκη της όσο το δυνατόν πρωιμότερης διάγνωσης της νόσου.

* Ενζυμική θεραπεία υποκατάστασης
* Σταθεροποίηση του ενζύμου α-GalA
* Γονιδιακή θεραπεία
* Μεταμόσχευση μυελού των οστών

Το προϊόν της Shire για την αντιμετώπιση και σταθεροποίηση των συμπτωμάτων της νόσου Fabry είναι το Replagal με το όποιο περισσότεροι από 1.000 ασθενείς βρίσκονται σε θεραπεία σε όλο τον κόσμο.

Σοφία Νέτα                                        Από  www.iatronet.gr

Αποκρυπτογραφήθηκε ο γενετικός κώδικας του μελανώματος και του καρκίνου του πνεύμονα

Ειδήσεις – Νέα – Επιστήμη & Ζωή Από   www.iatronet.gr

Επιστήμονες αποκρυπτογράφησαν ολόκληρο τον γενετικό κώδικα δυο από τους πιο συχνούς καρκίνους- του δέρματος και του πνεύμονα-γεγονός που όπως δήλωσαν αναμένεται να φέρει επανάσταση στην αντιμετώπιση του καρκίνου.

Οι χάρτες γονιδιώματος όχι μόνο ανοίγουν το δρόμο για πιο έγκαιρο εντοπισμό όγκων μέσω εξέτασης αίματος αλλά προσφέρουν και νέους στόχους όσον αφορά την ανάπτυξη φαρμάκων, ανακοίνωσε η ερευνητική ομάδα του Wellcome Trust.

Επιστήμονες από διάφορες χώρες εργάζονται για να ετοιμάσουν τον κατάλογο όλων των γονιδίων που εμφανίζουν βλάβη σε πολλά είδη καρκίνου. Η Βρετανία έχει εστιάσει στον καρκίνο του μαστού, η Ιαπωνία στου ήπατος και η Ινδία στου στόματος. Η Κίνα μελετά τον καρκίνο του στομάχου και οι ΗΠΑ του εγκεφάλου, των ωοθηκών και του παγκρέατος.

Επιστήμονες από το International Cancer Genome Consortium, σε 10 χώρες, δήλωσαν ότι θα απαιτηθούν τουλάχιστον 5 χρόνια και πολλές εκατοντάδες χιλιάδες δολάρια για να ολοκληρωθεί η γιγαντιαία αυτή έρευνα.

Συνέχεια