Tag Archives: διαβήτης

Υπάρχουν γονίδια που μας… παχαίνουν;

Ένας αγώνας δρόμου για την αναζήτηση των γονιδίων της παχυσαρκίας πραγματοποιείται καθημερινά στα ερευνητικά εργαστήρια. Τα ευρήματά του είναι πολλά- ίσως όμως περισσότερα απ΄ όσο θα έπρεπε προκειμένου να έχουμε ξεκάθαρες απαντήσεις. Η στιγμή που ένα τεστ DΝΑ θα μας δείχνει τον δρόμο για το σωστό αδυνάτισμα είναι ακόμη μακριά.

O δυτικός τρόπος ζωής είναι ένας κύριος περιβαλλοντικός παράγοντας για την «επιδημία» της παχυσαρκίας· με «θύματα» πάνω από 1,1 δισεκατομμύρια υπέρβαρους και περίπου 400 εκατομμύρια παχύσαρκους στον πλανήτη. Η παχυσαρκία είναι ένα περίπλοκο φαινόμενο, με τον περιβαλλοντικό παράγοντα να προκαλεί τη φαινοτυπική έκφρασή της, και τον γενότυπο (την προδιάθεση δηλαδή) να συμμετέχει στον έλεγχο του βάρους σε ποσοστό 40%-70%. Μιλάμε για ένα πολυγονιδιακό χαρακτηριστικό, που ισχύει στο 95% των παχύσαρκων, όπου διάφορες παραλλαγές πολλών γονιδίων συμβάλλουν κατά ποσοτικό τρόπο σε αλληλεπίδραση με το περιβάλλον. Σ΄ ένα τέτοιο λοιπόν περίπλοκο πεδίο μοριακών βιολογικών μηχανισμών επιχειρείται η γιγάντια προσπάθεια εντοπισμού των σχετικών γονιδίων και των αλληλεπιδράσεων τόσο μεταξύ τους όσο και με το περιβάλλον (διατροφικές συνήθειες λ.χ.). Η προσπάθεια είναι δύσκολη και βασίζεται αρχικά στον έλεγχο σπάνιων μονογονιδιακών μορφών παχυσαρκίας, αξιοποιώντας πειραματόζωα-μοντέλα (κυρίως ποντίκια). Πολλές τέτοιες έρευνες ωστόσο αντικρούονται, προκαλώντας σύγχυση, η οποία όμως «αξιοποιείται» από διάφορες «πειστικές» προτάσεις ποικίλων κέντρων αδυνατίσματος. Και τούτο διότι η απόσταση από τη θεωρία ως την πράξη είναι τεράστια, όπως και η απόσταση από τον γενότυπο ως τον φαινότυπο της παχυσαρκίας πολύ μεγάλη ακόμη.

Παχυσαρκία και διαβήτης

Ας δούμε όμως μερικές από τις σοβαρές αυτές προσπάθειες εντοπισμού ένοχων γονιδίων, τα οποία συμμετέχουν σε διάφορους βιοχημικούς μηχανισμούς που προκαλούν χαμηλότερο μεταβολισμό και μεγαλύτερη όρεξη για τροφή (υπερφαγία). Για πολλές δεκαετίες, από το ΄50, υπήρχε πληθώρα ενδείξεων για ένα πιθανό βιολογικό σύστημα που ρυθμίζει το βάρος μας. Οι προσπάθειες όμως ανάδειξης ενός τέτοιου μηχανισμού γίνονταν αρχικά στο βιοχημικό επίπεδο και δεν καρποφόρησαν. Τη δεκαετία του ΄80 άρχισε η επιχείρηση μιας εναλλακτικής προσέγγισης, αξιοποιώντας τη δύναμη της Γενετικής, δια της μελέτης ατόμων με προδιάθεση στην παχυσαρκία για τον εντοπισμό σχετικών γονιδίων.

Ένας τέτοιος ερευνητικός μαραθώνιος ξεκίνησε το 1986 από μελέτες σε ειδικά στελέχη ποντικών, στα οποία βρέθηκε ότι ορισμένα γονίδια παίζουν ιδιαίτερο ρόλο στον μεταβολισμό και στη διατήρηση του βάρους· ερευνητική προσπάθεια που προχώρησε γρήγορα και στον άνθρωπο. Ένα τέτοιο γονίδιο είναι το ob για την παχυσαρκία και το db για τον διαβήτη τύπου 2. To ob και το dp φάνηκε ότι αντανακλούν στοιχεία του ίδιου βιολογικού συστήματος, καθώς η παχυσαρκία είναι από τους κυριότερους παράγοντες κινδύνου του διαβήτη.

Το άπιαστο όνειρο της λεπτίνης

Το προϊόν του ob γονιδίου είναι η γνωστή σε πολλούς από το 1994 ιστορία της λεπτίνης (από την ελληνική λέξη «λεπτός»), για την οποία γράφτηκαν πολλά, σαν να ήταν το μοναδικό κλειδί αντιμετώπισης της παχυσαρκίας ο λιποστάτης του σώματος. Η λεπτίνη φθάνει ως τον εγκέφαλο και συμβάλλει στη διαμόρφωση του σήματος του κορεσμού. Το γονίδιο dp κωδικοποιεί με τη σειρά του τον υποδοχέα της λεπτίνης, τη βιοχημική «κεραία» δηλαδή που πιάνει το σήμα της λεπτίνης από τα λιπώδη κύτταρα. Μεταλλάξεις αυτών των γονιδίων είτε μηδενίζουν το σήμα είτε δεν το ενεργοποιούν στον εγκέφαλο και το αίσθημα του κορεσμού αναμένεται να μη λειτουργεί. Ήταν όμως πολύ καλά όλα αυτά για να ΄ναι και απολύτως σωστά. Η αισιοδοξία με τη λεπτίνη και τα εκατομμύρια δολάρια που επενδύθηκαν, για να παρασκευαστεί θεραπευτικό της παχυσαρκίας φάρμακο, δεν απέδωσαν. Άλλωστε το ότι σε πολλούς παχύσαρκους η συγκέντρωση της λεπτίνης στο αίμα ήταν υψηλή δείχνει ότι και άλλα, διαφορετικά μόρια συμβάλλουν στη ρύθμιση του βάρους. Τώρα άλλοι «μύθοι» παίρνουν σειρά. Π.χ., η Ιnterleucin Genetics Ιnc. (ΙGΙ) και το Πανεπιστήμιο του Stanford έχουν αναπτύξει ένα ειδικό γενετικό τεστ, που, κατά το επιχειρήματά τους, βελτιώνει την επιτυχία απώλειας βάρους μέσα από ειδική διατροφή, η οποία «ταιριάζει» με τον γενότυπο του κάθε ατόμου.

Τεστ αδυνατίσματος και απλουστεύσεις

Το γενετικό τεστ της προαναφερθείσης ΙGΙ εταιρείας βασίστηκε στην επιλογή γονιδίων από τη βάση δεδομένων του γενετικού χάρτη της παχυσαρκίας. Τέτοια γονίδια είναι λ.χ. το FΑΒΡ2, το ΡΡΑRG, το ΑDRΒ2 και το ΑDRΒ3. Τα γονίδια αυτά σχετίζονται με διάφορες μεταβολικές διεργασίες σχετικές με την αύξηση ή τη μείωση του βάρους, ανάλογα με τις παραλλαγές τους, και δια της αξιοποίησης του γενετικού προφίλ επιχειρείται η διαμόρφωση της διατροφής. Ωστόσο γίνεται αντιληπτό και πάλι, όπως και με την ιστορία της λεπτίνης, ότι ο πολυγονιδιακός χαρακτήρας της παχυσαρκίας δεν «ανέχεται» τέτοιες απλουστεύσεις. Γι΄ αυτό τα κατά καιρούς ενοχοποιούμενα γονίδια από μόνα τους δεν μπορούν να δώσουν απάντηση· όπως συμβαίνει λ.χ. και με τις παραλλαγές άλλων «διάσημων» γονιδίων, που τώρα τελευταία «φιγουράρουν»· όπως το FΤΟ, το πρώτο κοινό γονίδιο παχυσαρκίας που ταυτοποιήθηκε σε πληθυσμούς λευκών (Καυκάσιων), ή τα ΜC4R και ΡCSΚ1, η δράση των οποίων σχετίζεται με τον υποθάλαμο. Το FΤΟ γονίδιο αποκαλύφθηκε το 2007 και πιστεύεται ότι επηρεάζει το αν ένα άτομο θα γίνει παχύσαρκο· το γονίδιο αυτό επηρεάζει τη δραστικότητα άλλων γονιδίων και μέσω του εγκεφάλου τη ρύθμιση της όρεξης. Δίπλα στο FΤΟ βρέθηκε το 2008 το ΜC4R, το οποίο επίσης συμμετέχει στη ρύθμιση της όρεξης, χωρίς να είναι ακόμη γνωστός ο ρόλος και των δύο γονιδίων στην παχυσαρκία. Πρόσφατα επίσης αποκαλύφθηκε και άλλο γονίδιο για τον καθορισμό του βάρους, το LΑΜΑ5.

Έχουμε ακόμη δρόμο…

Σχετικές έρευνες εμπλέκουν πάνω από 15 άλλα γονίδια, μερικά από τα οποία είναι τα ΤΜΕΜΙ8, GΝΡDΑ2, SΗ2Β1, ΚCΤD15, ΜΤCΗ2, ΝΕGR1, ΒDΝF, ΕΤVS κ.ά. Τέτοιοι γενετικοί τόποι, που αποκαλύφθηκαν από τον έλεγχο του γονιδιώματος δια του εντοπισμού απλών νουκλεοτιδικών μεταλλάξεων, εκφράζονται σε πολλούς ιστούς γενικά και ειδικότερα ορισμένοι στον υποθάλαμο- κρίσιμο κέντρο του εγκεφάλου για τον έλεγχο της ισορροπίας, της ενέργειας και της ρύθμισης πρόσληψης τροφής, προκειμένου να διατηρείται η ομοιόσταση του σώματος, η σταθερότητα του βάρους εν προκειμένω. Π.χ., τα άτομα που φέρουν δώδεκα γονιδιακές παραλλαγές κινδύνου της παχυσαρκίας θα πάρουν έξι κιλά παραπάνω σε σχέση με άτομα που έχουν μόνο μία ή δύο τέτοιες παραλλαγές.

Τέτοιες παρατηρήσεις, σε αποσπασματικό ή και συνδυαστικό επίπεδο, μπορεί να μη δίνουν ακόμη καθαρές απαντήσεις στη διαμόρφωση της παχυσαρκίας· ενισχύουν όμως τη γενετική της παράμετρο, η οποία θέλει πολύ δρόμο ακόμη για να αποκαλυφθεί πλήρως, να γίνει κατανοητή και άρα αξιοποιήσιμη με ειδικά προληπτικά γενετικά τεστ και ειδική/εξατομικευμένη διατροφή ή ακόμη και για τη θεραπεία της υπερφαγίας. Επί του παρόντος η παρατηρηθείσα γενετική ποικιλότητα για την παχυσαρκία ερμηνεύει μόνο το 1% της συνολικής η οποία αναμένεται να υπάρχει στους πληθυσμούς. Με το σύγχρονο ερευνητικό πλαίσιο επιβεβαιώθηκαν αρχικές παλαιές μελέτες με μονοκύτταρα ή ετεροκύτταρα δίδυμα, όπως και με υιοθετημένα παιδιά, που είχαν δείξει ότι ο γενετικός παράγοντας ήταν παρών. Μια κατάσταση που αποενοχοποιεί πολλές περιπτώσεις παχύσαρκων, οι οποίοι ωστόσο μπορούν να ελέγξουν ως έναν βαθμό τη γενετική ατυχία τους με την υγιεινή διατροφή, την άσκηση του σώματος και κυρίως με την ισχυρή θέλησή τους. Ο υγιεινός όμως τρόπος ζωής πρέπει σαφέστατα να ξεκινά από την οικογένεια και το σχολείο· είναι θέμα παιδείας για μιαν άλλη, μεταλλαγμένη διάσταση της σύγχρονης ζωής μας.

ΣΤΑΜΑΤΗΣ Ν. ΑΛΑΧΙΩΤΗΣ καθηγητής Γενετικής.

Από 

Ανακαλύφθηκαν γονίδια που εξηγούν τις παθήσεις των νεφρών

Μέχρι σήμερα ήταν γνωστό ότι υπήρχε και γενετική αιτία για την εμφάνιση της νεφροπάθειας, αλλά δεν είχαν εντοπιστεί σχετικά γονίδια.

Μια μεγάλη διεθνής ερευνητική ομάδα ανακοίνωσε ότι ανακάλυψε 20 γονίδια που βοηθάνε στην εξήγηση των αιτιών των παθήσεων των νεφρών και τα οποία μπορεί, μια μέρα, να οδηγήσουν σε «επαναστατικές» θεραπείες, σύμφωνα με τους επιστήμονες. Η χρόνια νεφροπάθεια επηρεάζει περίπου έναν στους δέκα ενηλίκους και μπορεί να απαιτήσει μέχρι και μεταμόσχευση οργάνου.

Τα γονίδια που εντοπίστηκαν, ελέγχουν διάφορες λειτουργίες των νεφρών, όπως το φιλτράρισμα του αίματος από περιττές ουσίες. Οι ερευνητές, στην εργασία τους που δημοσίευσαν στο περιοδικό «Nature Genetics», σύμφωνα με το BBC, κάνουν λόγο για «σημαντική ανακάλυψη».

Η χρόνια νεφροπάθεια είναι μια μακρόχρονη ασθένεια, κατά την οποία τα νεφρά σταδιακά χάνουν τη λειτουργικότητά τους. Οι ασθενείς συνήθως δεν παρατηρούν τα αρχικά συμπτώματα, που μπορεί να περιλαμβάνουν πρησμένους αστραγάλους και χέρια ή αίμα στα ούρα, ώσπου η πάθηση να είναι πια σε προχωρημένο στάδιο.

Η ασθένεια συνδέεται με τη γήρανση, καθώς περίπου ένας στους πέντε άνδρες και μία στις τέσσερις γυναίκες μεταξύ 65 – 74 ετών θα εμφανίσουν σε κάποιο βαθμό κάποια δυσλειτουργία των νεφρών. Η πιο συνήθης αιτία της πάθησης είναι η ζημιά που προκαλούν άλλες χρόνιες ασθένειες, όπως ο διαβήτης ή η υψηλή πίεση του αίματος.

Μέχρι σήμερα ήταν γνωστό ότι υπήρχε και γενετική αιτία για την εμφάνιση της νεφροπάθειας, αλλά δεν είχαν εντοπιστεί σχετικά γονίδια. Η νέα έρευνα ανέλυσε τα γονίδια περίπου 70.000 Ευρωπαίων και βρήκε 13 γονίδια που επηρεάζουν τη νεφρική λειτουργία και άλλα επτά που επηρεάζουν την παραγωγή και έκκριση της κρεατινίνης, μιας χημικής ουσίας που δημιουργείται από τον μεταβολισμό των μυών και φιλτράρεται μέσω των νεφρών.

Σύμφωνα με τον γενετιστή δρα Τζιμ Γουίλσον του πανεπιστημίου του Εδιμβούργου, που συμμετείχε στην έρευνα, η ανακάλυψη των γονιδίων «μπορεί να φέρει επανάσταση στη θεραπεία των νεφροπαθών, όμως θα χρειαστεί κάποιος χρόνος. Είναι πάντως ένα πολύ κρίσιμο πρώτο βήμα προς την πλήρη κατανόηση της βιολογίας πίσω από την πάθηση. Η μετατροπή της ανακάλυψης σε κλινικά οφέλη θα πάρει μερικά χρόνια».

Από https://i0.wp.com/wk.kathimerini.gr/logo/rsslogo.gif Επιστήμη

Χάπι αντί ένεσης για τον διαβήτη

Την ελπίδα ότι θα αντικατασταθούν οι καθημερινές ενέσεις από ένα χάπι μπορούν να έχουν πλέον οι διαβητικοί. Πριν από λίγο καιρό η εταιρεία Νovo Νordisk έλαβε έγκριση για την κυκλοφορία του φαρμάκου Victoza (εμπορική ονομασία της λιραγλουδίνης) που αναπτύχθηκε για τη θεραπεία του διαβήτη τύπου 2 και χορηγείται μία φορά την ημέρα ενέσιμα.

Το φάρμακο δρα διεγείροντας την παραγωγή ινσουλίνης μόνον όταν τα επίπεδα σακχάρου είναι υψηλά, και μάλιστα διαπιστώθηκε ότι εκτός από τον έλεγχο του σακχάρου στο αίμα το φάρμακο καταπολεμά και την παχυσαρκία (μία από τις επιπτώσεις του διαβήτη τύπου 2).

Η εταιρεία ανακοίνωσε ότι ανέπτυξε το φάρμακο και σε μορφή χαπιού, και ξεκινά δοκιμές σε 155 ασθενείς. Οι δοκιμές θα διαρκέσουν 12 μήνες. Πρόκειται για μια σημαντική εξέλιξη, αφού αν τελικά το χάπι αποδειχθεί αποτελεσματικό και ασφαλές θα ανακουφίσει εκατομμύρια διαβητικούς που είναι υποχρεωμένοι να κάνουν ενέσεις καθημερινά.

Από     http://www.tovima.gr